DADALOĞLU DERNEĞİ

4 - OĞUZ BOYLARI

OĞUZ BOYLARI

Oğuzlar 24 boydan oluşan büyük bir topluluktur. Onlar Boz-ok ve Üç-ok olarak iki ana kümeye ayrılmıştır. Daha XI. Yy ’da Seyhun bölgesinde bu teşkilatın var olduğunu görüyoruz.

Oğuz boylarına ait iki ana liste vardır. Bunlar; Kaşgarlı ve Reşideddin listeleridir. Diğer listeler (H. Müstevfi, Yazıcı oğlu, Neşri, Ebulgazi...) Reşideddin’den aktarmadır. Yalnızca Ayni Kaşgarlı ’dan faydalanmıştır.

Kaşgarlı ’da Oğuzlar 24 boy olarak gösterilmiştir. O, iki boyu Halaç adıyla anıp, Oğuzlardan saymadığı gibi adlarını da vermemiştir. Ayrıca o listesinde boyları o zamanki şöhretlerine göre sıralamıştır. Kaşgarlı, 24 boyun Zülkarneyn’in Türkistan seferi sırasında Türkmen adını aldıklarına dair bir hikâye anlatır. Ona göre bu boylar birçok obadan oluşmuştur ki, Oğuzların boylarından hiçbirinin obası kesinlikle bilinmiyor.

Oğuz boylarına ait tam liste XIV. yy başlarında Reşideddin tarafından verilmiştir. Buna göre Oğuzlar 24 boydur ve Boz-Ok, Üç-Ok olarak iki ana kola ayrılmıştır. Kaşgarlı ’da ise böyle bir ayırım söz konusu değildir. Reşideddin listesini hazırlarken Oğuzların eski siyasi ve sosyal mevkilerine sadık kalmıştır. Buna göre Oğuz Han 6 çocuğundan 4’er tane torun sahibi olmuştur ki Oğuz boyları bu 24 torundan gelmektedir. Boz-ok, Üç-ok ayırımı da iki ayrı kadından geldikleri içindir.

Reşideddin’e göre Oğuzların hâkim kolu Boz-oklardır. Bu sebeple Boz-okların alameti yay, Üç-okların alameti ise tabiliği ifade ettiğinden dolayı ok idi. Eski Türkler sisteminde ve ordusunda ikili düzen bir kuraldı. Sağ ve Sol sıfatları ile anılan bu düzende Sağ kol daha şerefli sayılıyordu. Böylece Boz-oklar da hâkim kol olduklarından sağ kol sayılmışlardır. Boz-okların hâkim kol sayılması, İslamiyet’ten önce siyasi üstünlüğün bu kolda olmasına bağlanıyor. Oğuz Yabguları Kayı, Yazır, Avşar, Beğdili ve Eymür boyundan çıkmıştır ki yalnız Eymür boyu Üç-oklardan idi. Dede Korkut destanlarında ise üstünlük Üç-oklardadır. İslami dönemde de Üç-oklar büyük bir varlık göstermiştir.

Kaşgarlı listesinde olan Çaruklug boyu Reşideddin listesinde yoktur. Reşideddin listesinde ise Kaşgarlı ’da olmayan şu isimler vardır: Yaparlı, Kızık, Karkın. Bunlardan Kızık ve Karkın (Yıldız Han Oğulları), Kaşgarlı’nın listesine almadığı iki boydur. Yaparlı ise adının ne manaya geldiği yazılmayan tek boydur. Ayrıca ne Yaparlı ne de Çaruklu ’ya ait tarihi bir kayda, bir yer adına veya teşekküle rast gelinmiştir. Böylece Reşideddin deki Yaparlı ’nın Kaşgarlı’daki Çaruklu’nun yerini tuttuğu görülüyor. Diğer taraftan ayrı bir Türkeli olan Peçenekler, Oğuz saldırılarına maruz kalmış ve bu sebepten batıya göç ederek Balkanlara gitmişlerdi. Peçeneklerden bazı grupların göç etmeyerek Oğuzlar arasında kaldığı ve onların bir boyunu teşkil ettiği anlaşılıyor.

Kaşgarlı ve Reşideddin boylara ait damgalarını da göstermişlerdir. Bu damgalar hayvanlara vuruluyor, paralara konuluyor, yapılan eserlere, vesikalara ve hatta bayraklara da işleniyordu. Reşideddin de fazla olarak Ongunlarda görülmektedir. Ongunlar eti yenmeyen avcı kuşlardır ve kutsal kabul edilirler. Yine Reşideddin ’in listesinde, eski zamanlarda boyların toylarda yiyeceği koyun etinin kısımları da bir kaideye bağlanmıştır. Anlaşılacağı gibi bu gelenekler boyun kendi eli içindeki siyasi ve sosyal hukukunu tayin etmektedir.[1][17]



[1][17] Detaylı bilgi için bakınız: Sümer, Oğuzlar, s.163-69
Üyelik Girişi
Hava Durumu
Anlık
Yarın
21° 34° 16°