DADALOĞLU DERNEĞİ

3 - OĞUZ – TÜRKMEN İLİŞKİSİ

OĞUZ – TÜRKMEN İLİŞKİSİ

Bilindiği gibi Oğuz Türklerine kaynaklarda “Türkmen” adı da verilmiştir. Ancak, Türkmenler, Oğuzlardan tamamen ayrı bir Türk Eli ’dir. Türk adının gerçek sahibi bu boydur.[1][7] Tevrat’ın Yunancaya çevrildiği Septuagenta (Yetmişler) nüshasında adı geçen Togarma’lar (Torg’lar), kuzeyden kalkıp gelen bir kavim olarak anılır. İlk İslam hadis ravilerinden Vehb b. Münebbih, Türkistan’da Zülkarneyn’in karşılaştığı Torgumanlılardan bahseder. El-Beyruni ’de Türkmen sözünün izahında “Oğuzlar, bu adı Türgüman biçiminde telaffuz ederler” diyor.[2][8] Kaşgarlı Mahmut ise 24 Oğuz boyunun Zülkarneyn ’in Türkistan seferi sırasında Türkmen adını aldıklarına dair bir hikâye anlatır.[3][9] M.Ö. 6. asırda (525-522) Mısıra gelen Akhamenli orduları arasında Harezm Birlikleri sıfatıyla Dargmanların bulunduğu Elefanti ’de (Mısır’da) bulunan papirüs vesikalarında okunmaktadır. Yine Batı Hunları çağında M.Ö. 5. Asırda Aral Gölü bölgesinde ülke ve kavim adı olarak Çin kaynaklarında Tü-kü-mön adı geçmektedir.[4][10] Ayrıca M.S. 286-330 yılları olaylarını anlatan Romalı Agathangelos ’tan M.S. 925 yılında ölen Katolikos VI. Ohannes ’e kadar ki bütün kronikçiler şimdiki Ermenistan ve çevresini Torkomyan Eli ve halkını da Torkomyan ve Aşkenaz ırkı olarak anarlar.[5][11]

İslami dönemde nüfusları az olduğundan Türkmenlerden sadece Mukaddesi bahsetmiş; İsficap ile Balasagun arasında yaşadıklarını, krallarının Ordu şehrinde oturduğunu ve korkudan Müslüman olduklarını yazmıştır. Türkmenler Müslümanlığı kabul etmiş ilk Türk boyudur. İslamiyet Orta Asya’da yayılmaya başlayınca Oğuzlardan da bazı bölümler X. Yy ‘n ilk yarısında Müslümanlığı kabul etmeye başladı. Aynı yüzyıl sonunda artık çoğunluk İslam dinine girmiş idi. Oğuzlardan Müslümanlığı kabul edenlere İslam olmamış Oğuzlardan ayırmak için Mavera Müslümanları tarafından Türkmen deniliyordu. Türkmenler Müslümanlığı kabul eden ilk Türk topluluğu olduğu için Türkmen adı Müslüman anlamına da kullanılıyordu. Böylece Oğuzlardan Müslüman olanlara Türkmen denmeye başlandı. Oğuzlar ise kendilerine Türkmen demiyorlardı ve bu adı uzun zaman benimsemediler. XIII. yy başlarında ise artık Türkmen adı her yerde Oğuz’un yerini aldı.[6][12] Başlangıçta Oğuz etnik, Türkmen ise siyasi bir anlam taşırken[7][13], Türkmen adı zamanla Müslüman konargöçerleri, hem yerleşiklerden, hem gayrimüslim Türklerden ayıran bir isim olmuştur.[8][14]

Türkmen adı eski-yeni birçok bilgini meşgul etmiştir. Bu konuda iki görüş vardır: Birincisi Türkmen adı Türk + man (Farsça manend) ekinden oluşmuş ve Türk’e benzer demektir.[9][15] İkinci görüşe göre Türkmen Türk + iman ‘dan gelir.[10][16] Günümüzde Jean Deny tarafından ileri sürülen görüşe göre sondaki –men eki mübalağa eki (koca-man, şiş-man, değir-men, az-man vs.) olup Türkmen adı Öz-Türk anlamına gelmektedir.

 


[1][7] Sümer, a.g.e. s.39
[2][8] Z.V.Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, Enderun, İstanbul 1971, s.411
[3][9] Sümer, a.g.e. s.167
[4][10] Togan, “Sakalar”, BTTD, Sayı 23, s.30-31. Çincede “R” sesi yoktur. Dolayısıyla bu kelime “Türküman” şeklinde olmalıdır.
[5][11] F.Kırzıoğlu, “Dede Korkut Oğuz-Nameleri Coğrafyası Ve Düşünceler”, I. Türkoloji Kongresi, İstanbul 1980, s.289-91
[6][12] Faruk Sümer, Oğuzlar, TDAV, İstanbul1992, s.59-60. Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, Boğaziçi, İstanbul 1993, s.9
[7][13] Toktamış Ateş, Osmanlı Toplumunun Siyasal Yapısı, Ankara 1994, Ümit, s.28
[8][14] Toktamış Ateş, a.g.e. s.28. Ethem Ruhi Fığlalı, Türkiye’de Alevilik-Bektaşilik, İstanbul 1989, Selçuk, s.85-6
[9][15] Sümer, a.g.e. s.59-60 Beyruni, Kaşgarlı ve İran (14. Yy Reşideddin) kaynakları bu görüştedir. Ebulgazi Bahadır Han, Şecere-İ Terakime, Tercüman, s.57-8
[10][16] Sümer, a.g.e. s.60.  İbn-İ Kesir, Tarih-i Muhtar ve Mehmet Neşri bu görüştedir.
Hava Durumu
Anlık
Yarın
17° 28° 11°