DADALOĞLU DERNEĞİ

1 - OĞUZ ADININ KÖKENİ

OĞUZ ADININ KÖKENİ

Eski eserlerde Oğuz adının manası hakkında bilgilere rastlanılmıyor. İlhanlılar zamanında Uygurca yazılmış olan Oğuz Kağan Destanında ilk süt anlamına gelen ağız, oguz biçiminde yazıldığı için Oğuz’un bu anlama geldiğini düşünenler olmuşsa da bunun bir imla hatası olduğu vurgulanmıştır.[1][1] Aynı destanda Oğuz Han dünyaya geldikten sonra konuşarak “sarayda doğduğum için adım Oğuz konulsun” demiş. Çadırda doğmakla Oğuz arasında ne gibi bir ilişki olduğu şüphelidir.

Zamanımızdaki bilginlerin birçoğu Oğuz’un menşeini tespite çalışmış. J. Marquart Oğuz kelimesinin ok(ok) + uz (adam) ‘dan geldiğini ileri sürmüştür. Ancak Türkçede adam anlamında (uz) kelimesi yoktur. D. Sinor ise Oğuz’u öküz ile ilgili buluyor. Hâlbuki Toharca okus/ökes, Türkçeye öküz olarak geçmiş ve günümüze kadar gelmiştir. L. Bazin Oğuz’un tosun manasına geldiğini söyler. Türk lehçelerinde tosun anlamında oğuz kelimesi yoktur.[2][2] J. Hamilton ise kelimeyi Oguş ’tan getiriyor. Fakat Oguş ve Oğuz kelimeleri Orhun Kitabelerinde aynı cümlede geçmektedir. [3][3]

Görüldüğü gibi Oğuz adının menşei ile ilgili çeşitli görüşler ileri sürülmüşse de Gy. Nemeth tarafından izah edilen görüş doğru olanıdır. Buna göre Oğuz Ok + z ’den türemiş bir kelimedir. (Ok) oymak, (z)  ise çokluk ekidir. Oğuz kelimesinin Çinceye “kabileler” diye tercüme edilmesi de bu görüşü destekler.[4][4] Böylece Oğuz kelimesinin Ok (ok ve oymak) + z ekinden türediğini kabul etmiş oluyoruz ki; Oğuz (oymaklar) anlamına gelmektedir.[5][5]



[1][1] Faruk Sümer, Oğuzlar, TDAV, İstanbul 1992, s.13. P. Pelliot, T. Pao, W. Bang, R. Rahmeti gibi bilginler böyle düşünüyorlardı. Bu destandan üç asır önce yazılmış olan Divan-ı Lugati’t-Türk’te ilk süt ağuj / ağuz şeklinde yazılıdır. Eğer Kaşgarlı Uygurca böyle bir kelime olsaydı kaydederdi.
[2][2] Bazin, buna delil olarak Ş. Sami’nin Kamus-u Türki’sini kaynak gösteriyor. Ş. Sami’de bu bilgiyi A. Vefik Paşanın Lehçe-i Osmani’sinden almıştır.
[3][3] Bütün bu görüşler için bakınız. Sümer, Oğuzlar, s.13-14. P. A. Boodberg Oğuz’un “uğur”dan (Boynuz) geldiğine inanıyor.
[4][4] İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Boğaziçi, İstanbul 1989, s.141
[5][5] Bu görüşe k ’nin ünlü ile başlayan bir ekle birleştiğinde g ’ye dönüşmediği ifade edilerek karşı çıkılmışsa da k ’nin g ’ye dönüştüğü halleri biliyoruz. Çok – Çoğuz; Yok – Yoğuz; Kırkız – Kırgız Gibi.
Üyelik Girişi
Hava Durumu
Anlık
Yarın
21° 34° 16°