DADALOĞLU DERNEĞİ

4-GERMİYANOĞULLARI (1260-1429)

<><><><><><><> <><><><><><><>
GERMİYANOĞULLARI BEYLİĞİ

1283 – 1428

    

   

 

Başkent

Kütahya

Resmi dili

Türkçe

Dini

İslamiyet

Etnik Gruplar

Türkler

Yönetim

Monarşi

Tarih 

Kuruluş tarihi

1283

Yıkılış tarihi

1428

 GERMİYANOĞULLARI (1260-1429)

Germiyanlılar, Oğuzların Avşar Boyu’na mensuptur. [1][139] Her ne kadar Germiyanlıların kökenleri ile ilgili farklı görüşler ortaya atılmışsa da [2][140] bölgede yapılan dil çalışmaları, Avşar dil özelliklerinin 2. sırada olduğunu (1. sırada Kınık) ve Avşar tezinin daha makul olduğunu göstermektedir.[3][141]

Germiyanlılar, Anadolu’ya Celalettin Harzemşah maiyetinde[4][142] Fars ve Kirman dolaylarından Malatya yöresine gelerek yerleşmişlerdir.[5][143] Yerleştikleri Pütürge-Şiro bölgesinin o dönemlerde Germiyan olarak adlandırıldığı ve bu Türkmen topluluğunun adını buradan aldıkları tahmin edilmektedir.[6][144] Şunu da belirtelim, Türkistan’da Germ şehri[7][145] vardır ki Germiyanlıların buradan geldikleri için bu adı aldıkları ve yerleştikleri bölgeye (Pütürge-Şiro) Germ şehrinden mülhem Germiyan adını verdikleri de düşünülebilir. Yine Afganistan’daki Özbek Türklerinin Belh civarındaki uruğu Möyten’in Germisili oymağının bulunması[8][146] da ilginçtir. Çünkü Germiyanlıların Elazığ, Tunceli ve Çemişkezek taraflarında da yerleştiklerini yer adlarından anlıyoruz[9][147] ki, Çemişkezek’e bağlı Germili, Germikar ve Germisik adlı köyler vardır.

Germiyanlılar ile ilgili ilk bilgilere Baba İshak İsyanı (1240) sırasında rastlıyoruz. II. Gıyasettin Keyhüsrev zamanında Selçukluların Malatya subaşısı olan Ali-Şir oğlu Muzafferüddin, Kürt ve Germiyanlılardan topladığı askerlerle Babailere karşı harekete geçmişse de iki kez yenilerek Malatya’ya çekilmiştir.[10][148] Bir müddet sonra Germiyanlılar, 1243 Kösedağ Savaşı (bu savaştan sonra Selçuklular Moğol egemenliğine girdiler) sonrası başlayan Moğol istilası ve baskısı sebebiyle Muzafferüddin’in oğlu Kerimüddin Ali-Şir başkanlığında batıya gelmiş olmalıdırlar (1258-60’ta).[11][149] IV. Kılıç Arlan zamanında Selçuklu veziri Muinüddin Pervane, İzzeddin Keykavus taraftarı olan Selçuklu emirlerini Konya’da toptan öldürtmüştü (1264’de). Bunlar arasında Kerimüddin Ali-Şir’de vardı.[12][150] Bu olaydan sonra Germiyanlılar artık Batı Anadolu’da (Kütahya, Afyon, Denizli) görünmekte ve Selçukluların Batı Uç Beylerbeyliğini yapan Sahip-Ata Oğullarının emrinde bulunmaktadırlar (1276’dan hemen önce). Memluk Sultanı Baybars’ın Moğolları yendiği Elbistan Savaşında (1277) esirler arasında Emir Şihabüddin Gazi Ali-Şir’de vardı.[13][151] Yine Konya’da Sadreddin Konevi’nin müdavimleri arasında Seyfeddin Ali-Şir bulunmaktaydı.[14][152]

Karaman-Oğlu Mehmet Bey, II. İzzeddin Keykavus’un oğlu olarak tanıttığı Alaaddin Siyavuş’u (Cimri) Selçuklu tahtına çıkarmak ve etkinliğini artırmak istemişti. Bu sebeple meydana gelen Selçuklu (Moğol destekli) - Karaman çekişmesinde Germiyanlılar, Selçuklu hizmetinde aktif rol aldılar. Bu hadiseler esnasında Cimri’yi yakalayıp Selçuklu Sultanı III. Gıyaseddin Keyhüsrev’e teslim eden (1279’da) Germiyan-Oğlu Hüsameddin Ali-Şir idi.[15][153] Germiyanlılara bu hizmetlerinin karşılığı olarak Kütahya ve civarı ikta olarak verilmiş ve Batı Uç Beylerbeyliğine getirilmişlerdir. Bundan sonra Batı Anadolu’daki en güçlü beylik haline gelmeye başlamışlardır.[16][154]

Germiyanlıların daha sonra II. Gıyaseddin Mesut ve Moğollara karşı savaştıklarını (bu savaşlarda Germiyanlıların komutanı Bozkuş Bahadır idi. Biz Uşak bölgesinde büyük bir oymak olan Boz-Kuş’ların varlığını biliyoruz) ancak yenildiklerini ve kızları tarafından akrabaları Bedreddin Murat’ın öldürüldüğünü görüyoruz. Ayrıca Selçuklu veziri Sahip-Ata ile Denizli için savaşmışlar ve burayı ellerinde tutmuşlardı. 1289 yılına kadar devam eden bu mücadelelerde Germiyanlıların başında Hüsameddin Ali-Şir vardır. 1299’a gelindiğinde hakimiyetlerini Ankara’ya kadar yaymışlardı.

Germiyanlıların ilk müstakil beyleri Yakup Bey’dir. Onun dönemi Germiyanlıların en güçlü dönemidir. 1300’de bağımsız olan beylik (Başkent Kütahya), ayrıca XIV. Yy ’ın ilk çeyreğinde Batı Anadolu beyliklerini de (Aydın, Menteşe, Saruhan, Karası ve Denizli Beylikleri) itaati altında bulunduruyordu.[17][155] Ayrıca Bizans her yıl muayyen bir vergi ve hediyeler gönderiyordu.

Yakup Bey, II. Gıyaseddin Mesut’a tabi olmayarak İlhanlıların hakimiyetini tanıdı. Aydınoğlu Mehmet kumandasında gönderdiği ordu ile Selçuk ve Birgi’yi ele geçirdi. Daha sonra Tripolis ve Simav’ı zaptetti. Alaşehir muhasarasında (1304) Bizans’a yardıma gelen Katalanlar karşısında geri çekildiyse de 1314’te Alaşehir’i vergiye bağladı. Yerine geçen oğlu Mehmet Bey, Kula ile Simav çevresindeki yerleri aldı. Mehmet Beyden sonra Süleyman-Şah Germiyan tahtına oturdu.

Süleyman-Şah’ın Karamanlılara karşı Hamidoğullarına yardım etmesi, Karamanlılarla arasını açtı. Karamanlıların  tehdidi üzerine beyliğinin muhafazası için, Osmanlılarla anlaşmak istedi. Bu maksatla kızını I. Murat’ın oğlu Beyazıt’a verip akrabalık kurdu ve çeyiz olarak da Kütahya, Simav, Eğrigöz (Emet) ve Tavşanlı’yı Osmanlılara verdi (1381). Kütahya gibi merkezin verilmesi Osmanlı nüfusunun tesisi açısından ilk ciddi adım kabul edilir. Süleyman-Şah’ın ölümüyle tahta çıkan II. Yakup Bey, I. Murat’ın Kosova Savaşında (1389) şehit düşmesi üzerine Osmanlılara bırakılan yerleri geri almak için Osmanlılara karşı savaştıysa da, Yıldırım onu yenerek hapsetti ve bütün ülkesini topraklarına kattı (1390). Hapisten kaçarak Timur’un yanına giden Yakup Bey, Ankara Savaşı’ndan (1402) sonra topraklarına tekrar sahip oldu. Fetret Dönemi’nde yeğeni Çelebi Mehmet’i destekleyen Yakup Bey, Karamanlılara karşı da tahta çıkan Çelebi Mehmet ile işbirliği yapmıştır. Çelebi Mehmet’ten sonra bir ara II. Murat’a karşı tavır almışsa da tekrar Osmanlıyla dost olmuştur. Yakup Bey, yaşı sekseni aşmış olduğu halde Edirne’de II. Murat ile görüşmüş, erkek çocuğu olmadığı ve devletini kız kardeşlerinin çocuklarına bırakmak istemediği için ölümünden sonra Beyliğinin Osmanlılara geçmesini vasiyet etmiştir. 1429’da vefat ettikten sonra Germiyan Beyliği Osmanlı idaresine girerek sona ermiştir.[18][156]

Arab tarihçisi İbn-i Fazlillah, 1332 senesine ait Anadolu ile ilgili bilgilerinde Germiyan-Oğulları’nın, 800 bin nüfusa sahip olduğunu belirtmişti. En geniş şekliyle Beylik, Kütahya, Uşak, Afyon, Denizli illerinin tamamı ile Manisa’nın doğusunu kaplıyordu (bu topraklar, 44.000 km2’dir).[19][157]

Germiyan sülalesi bu tarihten sonra Osmanlı hizmetinde bulunmuş ve soyları günümüze kadar gelmiştir. II. Abdülhamit devrinin ünlü veziri Nureddin Abdurrahman Paşa ve yine padişahın damadı Arif Hikmet Paşa bunlardan bir kaçıdır. Mevlevilik tarihinde de Germiyanlıların önemi büyüktür. Balı Mehmet Çelebi ve Balı Sultan olarak ta tanınan Abapuşi Veli (ölümü 1485), Mevleviliğin Konya’dan ikinci büyük merkezi sayılan Afyonkarahisar dergahının şeyhiydi.[20][158] Yerine bıraktığı oğlu Divane Mehmet Çelebi ise Mevlevilikte Mevlana’dan sonra ikinci Pir sayılmıştır.[21][159]

 

Divane Mehmet Çelebi ise Mevlevilikte Mevlana’dan sonra ikinci Pir sayılmıştır.



[1][139] Hayrullah Efendi, Devlet-İ Aliyye-İ Osmaniye Tarihi I (Sad. Zuhuri Danışman), İstanbul 1971, Son Havadis, s.96 (Germiyan Takımından Ali Şar Bey Aşireti Ki – Bunların Kalıntılarına Bugün Avşar Aşireti Derler). Uzunçarşılı, Hayrullah Efendi’yi Nakleder (Anadolu Beylikleri, s.39). Fuat Köprülü, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, TTK, Ankara 1991, s.35
[2][140] Z. V. Togan Ve Ş. Tekindağ, Kıpçak-Kanglı Olduklarını Söyler. Bu Konuda Geniş Bilgi İçin M. Ç. Varlık, Germiyan-Oğulları Tarihi Kitabına Bakınız.
[3][141] Tuncer Gülensoy, “ Kütahya Bölgesinin Etnik Yapısı ” , TDTD, Şubat 1988, Sayı 14, s.50
[4][142] M. Ç. Varlık, Germiyanoğulları Tarıhi, s.8 Germiyanlıların İçinde Harzem Aşiretleri Vardı. Nitekim, Kütahya Ve Çevresinde Horzum Adlı Köylerin Ve  Ege Bölgesinde Horzum Adlı Oymakların Varlığı Bununla İlgilidir. Afyon Dinar’da Yaşayan Afşarlara Horzum Denilmesi De Tesadüf Olmasa Gerektir (Doç. Müjdat Kayayerli’nin Verdiği Bilgi) Ayrıca Harzem-Şah’lar Emrinde Saruhan Adlı Bir Bey Vardı Ki (Bu Saruhan’ın Babası Alpağı İdi Ki Bize Sis Avşarlarından Alpağıl’ı Hatırlatıyor) Bu Saruhan-Oğullarının Atası Olmalı. Bilindiği Gibi Saruhanlılar Diğer Batı Anadolu Beylikleri Gibi Germiyanlılardan Ayrılmadır.
[5][143] Köprülü, Osmanlı Devletinin Kuruluşu, s.35
[6][144] M.Ç. Varlık, Germiyanoğulları Tarihi, Ankara 1974, s.3 Ahmet Tevhid Bey, Germiyan Kelimesinin Farsça Germ (Sıcak) Kelimesinden Geldiğini Söyler. Şiro, Günümüzde Pötürge’ye Bağlı Örmeli Ve Tosunlu Köyleridir (Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, Nuri Akbayar, s.154)
[7][145] V. V. Barthold, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, TTK, Ankara 1990, s.74
[8][146] Togan, Bugünki Türkili Türkistan..., İstanbul 1981, Enderun, s.45. Afganistan’da Gazne İle Sistan Arasında Germsir Adında Bir Şehir Vardı Ki 1202-27 Yıllarında Kuzey Hindistan’da Devlet Kuran Halaç Türklerinin Kurucusu Muhammet Bahtiyar Buralıydı. (Enver Konukçu, “Halaciler”, TDVİA XV, İstanbul 1997, s.227)
[9][147] M.Beşir Aşan, Elazığ, Tunceli Ve Bingöl’de Türk İskan İzleri, Ankara 1989, s.100
[10][148] İbn-İ Bibi, Selçuk-Name Iı (Mürsel Öztürk), Kültür Bak., Ankara 1996, s.50-51
[11][149] Sümer, “Anadolu’da Moğollar”, SAD, Sayı 1, Ankara 1970, s.47
[12][150] İbn-İ Bibi, s.164
[13][151] Bu Dönemde Moğollar Ve Selçuklular Ortak Hareket Ediyorlardı. Selçuklu Ordusundaki Türkmenler İse Moğollardan Nefret Ettikleri İçin Savaşmıyor Ve Hatta Kasten Esir Düşüyorlardı.
[14][152] M. Ç. Varlık, s.23
[15][153] İbn-İ Bibi, s.238
[16][154] Varlık, s.24
[17][155] P. Wittek, Menteşe Beyliği, TTK, Ankara 1986, s.18, Ç. Uluçay, Saruhanoğulları, İA, Cilt X, s.239, H. Akın, Aydınoğulları, s.6, Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri, s.84
[18][156] M.Ç. Varlık, a.g.e., s.93. Merçil, Müslüman-Türk Devletleri Tarihi, s.296-97
[19][157] Yılmaz Öztuna, Büyük Türkiye Tarihi Iı, s.24-5
[20][158] Mustafa Kara, “Abapuş-İ Veli”, TDVİA I, İstanbul 1988, s.10
[21][159] Nihat Azamat, “Divane Mehmet Çelebi”, TDVİA IX, İstanbul 1994, s.
Üyelik Girişi
Hava Durumu
Anlık
Yarın
21° 34° 16°